جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

496

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

عماراتش با پايتخت جنوبى برابرى نمايد . پيتر دولاواله در آنجا بود هنگاميكه در سال 1618 قصر شاه عمارتى بود كه ساختمانش تمام شده بود و بناها هنوز مشغول ساختن شهر بودند . نه سال بعد در 25 مه 1627 در همين قصر كه هربرت آن را « بسيار وسيع و نوساز » تعريف نموده شاه در يك‌بار عام‌سر . ددموركتن سفير چارلز اول و همچنين سفير منتخب خويش سررابرت شرلى را به حضور پذيرفت . ذيلا شرحى است كه سرهربرت شيرين‌سخن راجع به آن جلسه نوشته است : « در صدر مجلس پادشاه كه در كشور خود محبوب و در خارجه مشهور و براى دشمنانش سهمناك بود جلوس نمود . دلايل عظمت وى از اين جهت بوده است كه هرچند مال و ثروتى بىكران داشت در آن روز لباس سادهء سرخ‌فام كتانى دربر كرده بود و چنين مينمود كه به زبان حال ميگفت بزرگىاش ناشى از استعداد و تدبير اوست نه جامهء فاخر و او را نيازى به اين نيست كه با زرق و برق‌ها و زيور جلب احترام نمايد . پادشاه چهارزانو نشسته بود ، حمايل سفيد بزرگ و كمربند چرمى زرين داشت و قبضهء شمشيرش طلا بود و تيغهء آن خميده و بدون ترديد تيز و آب‌داده و غلافش سرخ بود . درباريان نيز نمونهء بىپيرايگى سرور خود بودند ، اما در لباس‌هاى ساده » . در اصل اشرف شش دستگاه عمارتهاى جداگانهء سلطنتى داشت كه پنج تا از آنها در داخلهء ديوار سنگروار بزرگى واقع بود . از اين چند تا مهم‌تر از همه باغ شاه بود كه با رواق‌ها و كانالها و سكوهاى سنگى و آبشارها آراسته بود و ايوانها و تالارهاى سرگشاده كه بزرگترين آن را مانند نظيرش در اصفهان چهل‌ستون ناميد و آن در انتهاى بناى اصلى بود . ايوان‌ها و تالارها و آبشارها همه به كلى خراب شده ، ولى باغ با درختهاى عظيم سرو و نارنج هنوز باشكوه باقى است . چهل‌ستون در عهد نادر شاه تصادفا طعمهء حريق گرديد و بجاى آن عمارتى چرند ساختند كه آن هم به ويرانى افتاد . قصرها و باغ‌هاى ديگر عبارتند از باغ حرم و باغ تپه كه داراى حمام بود و قصر صاحب الزمان و كاخ خلوت و باغ آن .